ატენი - სოფელი ტანას ხეობაში

გორის სამხრეთით, მდინარე ტანას ხეობაში მიმალული ატენი მშვიდი ქართული სოფელია. მის ვიწრო ხეობაში დგას VII საუკუნის გუმბათოვანი ტაძარი, დაცულია ქართული დამწერლობის რამდენიმე უძველესი შემორჩენილი წარწერა და ცოცხლობს ცქრიალა ღვინის ტრადიცია, რომელსაც შუა საუკუნეებიდან აქებენ.

ატენი, მდინარე ტანას ხეობაში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს - იქ, სადაც შიდა ქართლის ვაკეს თრიალეთის ქედის (მცირე კავკასიონის ნაწილი) ჩრდილოეთი განშტოებები ცვლის. ხეობა გორიდან სამხრეთით, დაახლოებით 8–12 კილომეტრში იწყება. დღეს სახელი „ატენი“ ორ მეზობელ სოფელს აერთიანებს: დიდ ატენსა და პატარა ატენს.

ხეობის მთავარი ძეგლია ატენის სიონი - ადრეული ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი VII საუკუნისა. მისი ზუსტი თარიღი სადავოა: ზოგი მკვლევარი მას VII საუკუნის დასაწყისით ან შუა ხანებით ათარიღებს, ზოგი კი 680–690-იანი წლებით. ეს არის „ჯვრის ტიპის“ გუმბათოვანი ტეტრაკონქი - ოთხაფსიდიანი ნაგებობა, რომლის ნიშებიც ცენტრალურ სივრცეში იხსნება. ის ახლო მსგავსებას ავლენს მცხეთის განთქმულ ჯვრის მონასტერთან. სახელი „სიონი“ იერუსალიმის სიონის მთას მოგვაგონებს.

ატენის სიონზე იმდენი კედლის წარწერაა, რამდენიც საქართველოს არცერთ სხვა ტაძარზე. VIII–XIX საუკუნეებში ქვაზე ამოკვეთილი, საღებავით დაწერილი თუ ნაკაწრი წარწერები რამდენიმე ენაზეა: ქართულად, ბერძნულად, სომხურად, არაბულად, სირიულად, ებრაულად და სლავურად. მათ შორისაა ფრესკების წარწერები, ეპიტაფიები, შემწირველთა ჩანაწერები, მომლოცველთა გრაფიტი და ისტორიული ცნობები.

ატენის სახელს ატარებს „ატენური“ - რეგისტრირებული ქართული ადგილწარმოშობის დასახელება (PDO), რომელიც ევროკავშირსა და საქართველოს შორის გეოგრაფიული აღნიშვნების შესახებ შეთანხმებით საერთაშორისოდაც არის აღიარებული. ეს საქართველოში ერთადერთი ადგილწარმოშობის დასახელებაა, რომელიც მხოლოდ ცქრიალა ღვინოს ეკუთვნის. „ატენური“ მზადდება ადგილობრივი თეთრი ჯიშების - ჩინურისა და გორული მწვანის - ყურძნისგან (დაშვებულია ალიგოტეც), რომელიც ტანას თავზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 580–750 მეტრზე, ფერდობებზე გაშენებულ ვენახებში მოდის.

ისტორიული ძეგლების გარდა, ატენის ხეობა თავისი ბუნებითაც გამოირჩევა: შთამბეჭდავი კლდოვანი წარმონაქმნები, მწვანე ბორცვები, ხავსით დაფარული ლოდები და ალპური ფერდობები ხეობას ველურ, თითქმის ხელუხლებელ იერს სძენს. დაახლოებით 39 კილომეტრის სიგრძის მდინარე ტანა სოფლებს შორის მიიკლაკნება და მტკვარს ერთვის.

ატენში გორიდან ჩადიხართ: სოფელი ქალაქიდან სამხრეთით, 8–12 კილომეტრშია. თავად გორი თბილისიდან დასავლეთით დაახლოებით 85 კილომეტრშია, მანქანით დაახლოებით ერთ საათში. ორივე სოფელი დღემდე პატარა და სოფლური იერისაა, ხეობა კი სასიამოვნოდ ხელუხლებელია.